هرس چیست؟ 8 نوع، فواید و ابزارها (10 سوال مهم پیش از اجرا❗)

درختان در طبیعت فضای کافی دارند تا شاخه‌هایشان را به هر سو گسترش دهند. اما در باغ، حیاط یا کنار خیابان، شاخه‌های خشک و شکسته ممکن است خطرساز شوند و رشد نامنظم شاخه‌ها نگهداری از درخت را دشوار کند. اینجاست که بریدن شاخه اهمیت پیدا می‌کند. با انتخاب درستِ شاخه، زمان و محل برش می‌توان به حفظ سلامت و ساختار درخت کمک کرد. در این مقاله می‌خوانید هرس چیست، چه زمانی لازم می‌شود و چطور می‌توان از اشتباهات رایج در انجام آن پرهیز کرد.

هرس چیست و چه زمانی درخت به آن نیاز دارد؟

هرس یعنی برداشتن انتخابی شاخه‌های درخت. هدف از این کار، حذف شاخه‌های نامطلوب، بهبود ساختار درخت و هدایت رشد شاخه‌های تازه و سالم است. وقتی شاخه‌ای خشک، شکسته یا بیمار است، به شاخه دیگر ساییده می‌شود یا ممکن است روی افراد و وسایل سقوط کند، باید آن را بررسی و در صورت نیاز حذف کرد. گاهی هم هدف از اجرای فرآیند مذکور، کمک به رشد بهتر درخت است. برای مثال، وقتی شاخه‌ای جلوی نور به شاخه‌های پایین‌تر را می‌گیرد می‌توان با حذف چند شاخه اضافی، فضای تاج را بازتر کرد تا نور به قسمت‌های داخلی برسد این کار موجب می‌شود که محلول‌پاشی بهتر انجام شود. در درختان جوان نیز شاخه زنی به‌موقع کمک می‌کند شاخه‌های اصلی در جای مناسبی رشد کنند و ساختار درخت محکم‌تر شود.

پیش از هرس چه چیزهایی را بررسی کنیم؟

پیش از شروع هرس، باید چند نکته مهم را بررسی کنید. در ادامه، هر یک از آن‌ها را توضیح می‌دهیم.

سوال اول؛ هدف فرآیند را مشخص کنید!

پیش از بریدن هر شاخه، مشخص کنید که قرار است چه مشکلی را حل کنید. شاید هدف حذف شاخه‌ای خشک یا شکسته باشد، شاید بخواهید شاخه‌های درهم‌رفته را اصلاح کنید یا در یک درخت میوه، رشد شاخه‌های بارده را مدیریت کنید. پس از مشخص‌شدن هدف از شاخه زنی، زمان مناسب و روش هرس نیز مشخص می‌شود.

سوال دوم؛ همیشه به دنبال شاخه‌های خشک بگردید!

شاخه‌های خشک دیگر زنده نیستند، حذفشان به گیاه آسیب نمی‌زند و می‌توان آن‌ها را در هر زمانی از سال برداشت. شاخه‌های خشک در محاسبه درصد کل بافت زنده‌ای که هرس می‌شود نیز به‌حساب نمی‌آیند.

سوال سوم؛ زمان مناسب هرس کی است؟

آیا زمان مناسبی از سال است؟ بهترین زمان هرس، زمستان یا دوره خواب گیاه است. بهار، زمانی که جریان شیره گیاهی افزایش می‌یابد، نامناسب‌ترین زمان برای هرس است. البته شاخه‌های خشک را می‌توان در هر زمانی از سال حذف کرد و شاخه زنی سبک نیز در طول سال امکان‌پذیر است.

سوال چهارم؛ شناخت الگوی رشد درخت را فراموش نکنید!

بهتر است وقتی درخت یا درختچه جوان است، ساختار مناسبی برای آن شکل دهید. به‌این‌ترتیب، در سال‌های بعد مجبور نمی‌شوید شاخه‌های بزرگ‌تری را حذف کنید و زخم‌های بزرگ‌تری به وجود آورید. برای این کار باید بدانید درخت چگونه رشد می‌کند و به برش‌های هرس چه واکنشی نشان می‌دهد.

سوال پنجم؛ شناخت چرخه رشد و گل‌دهی گیاه گل‌دار اهمیت دارد!

اگر گیاه گل‌دار است، آخرین بار چه زمانی گل داده است، شناخت چرخه رشد گیاه به‌اندازه شناخت شکل رشد آن اهمیت دارد. همه گیاهان در بهار گل نمی‌دهند؛ بعضی در زمستان شکوفا می‌شوند. هرس در زمان نامناسب ممکن است جوانه‌های گل را حذف کند یا باعث رشد ناخواسته شاخه‌ها شود. اگر می‌خواهید گل‌دهی گیاه حفظ شود، آن را بلافاصله پس از پایان گل‌دهی شاخه زنی کنید.

سوال ششم؛ شناسایی محل درست برش شاخه از یاد نرود!

برش باید درست بیرونِ یقه شاخه انجام شود، بدون آنکه به یقه آسیب برسد. انتخاب محل درست برش، احتمال پوسیدگی و بروز بیماری پس از هرس را کاهش می‌دهد.

👇 ترجمه انگلیسی:

All cuts should be made just outside of the branch collar without damaging the collar. Cutting in the right location reduces the amount of disease and decay that can be introduced during pruning.

👇 ترجمه فارسی:

همه برش‌ها باید کمی بیرون‌تر از یقه شاخه انجام شوند، بدون اینکه به خود یقه شاخه آسیبی وارد شود. برش در محل مناسب، احتمال ورود بیماری و ایجاد پوسیدگی در زمان هرس را کاهش می‌دهد.

🔗 به نقل از leaflimb

سوال هفتم؛ ابزار برش بررسی شود!

استفاده از ابزار تیز ضروری است. قیچی شاخه زنی یا شاخه زن کند، هم آسیب بیشتری به شاخه وارد می‌کند و هم کار را طولانی‌تر می‌کند. برش تمیز برای ترمیم زخم گیاه اهمیت دارد. همچنین به تناسب قیچی شارژی با قطر شاخه توجه داشته باشید.

محصولات

❯

رابط اتصال باتری به کمر اپراتور مشاهده محصول

واسطه تلسکوپی با سری قابل تنظیم مدل KM6247 مشاهده محصول

واسطه تلسکوپی با سری قابل تنظیم مدل KM6386 مشاهده محصول

دستگاه چندکاره GOLF GARDEN مدل SF8A207 مشاهده محصول

قیچی شارژی GOLF GARDEN مدل 6248 مشاهده محصول

قیچی شارژی GOLF GARDEN مدل 6165 مشاهده محصول

قیچی شارژی GOLF GARDEN مدل 6062 مشاهده محصول

قیچی شارژی GOLF GARDEN مدل 6281 مشاهده محصول

قیچی شارژی GOLF GARDEN مدل 6832 مشاهده محصول

قیچی شارژی SKN مدل 6832 مشاهده محصول

قیچی شارژی GOLF GARDEN مدل 6840 مشاهده محصول

قیچی شارژی SKN مدل 6840 مشاهده محصول

❮

سوال هشتم؛ چه مقدار از شاخه‌ها را باید حذف شود؟

بهتر است برای رسیدن به هدفتان، کمترین مقدار ممکن را حذف کنید. این یکی از دلایل مهم داشتن هدف مشخص پیش از هرس است. انجام عملیات به طور بیش از حد ممکن است آسیب جبران‌ناپذیری به گیاه وارد کند. مقدار مناسب هرس به سن و سلامت درخت نیز بستگی دارد. پیشنهاد می‌شود در یک فصل رشد، بیش از یک‌سوم تاج یک درخت جوان برداشته نشود.

سوال نهم؛ چه زمانی باید هرس را متوقف کرد؟

باید بدانید درخت یا درختچه چه مقدار هرس را می‌تواند تحمل کند. از تاج یک درخت جوان و سالم می‌توان تا حدود ۳۰ درصد را شاخه زنی کرد؛ این مقدار برای درختان مسن حدود ۱۰ درصد است. فراتر رفتن از این مقدار ممکن است به گیاه آسیب بزند؛ بنابراین گاهی برای رسیدن به هدف اولیه باید بریدن شاخه را در بیش از یک فصل رشد انجام دهید.

سوال دهم؛ چه زمانی باید درختان را هرس کرد؟

زمان مناسب انواع هرس درخت به گونه درخت و نیازهای آن بستگی دارد. برای بسیاری از درختان خزان‌دار، یعنی درختانی که هر سال برگ‌هایشان می‌ریزد، دوره خواب زمستانی زمان مناسبی برای هرس شاخه‌هاست. شاخه زنی سبک نیز ممکن است در تابستان برای کنترل شکل یا اندازه درخت انجام شود. از بریدن شاخه بیش از حد باید پرهیز کرد؛ زیرا حذف بی‌رویه شاخه‌ها می‌تواند رشد درخت را مختل کند و احتمال بروز برخی مشکلات را افزایش دهد. با این حال، «اواخر زمستان» نسخه ثابت برای همه درختان نیست. گونه، اقلیم، خطر بیماری، هدف از شاخه زنی و زمان تشکیل جوانه‌های گل و میوه در تصمیم‌گیری نقش دارند.

فواید هرس درختان چیست؟

بریدن شاخه هم برای خود درخت و هم برای محیط اطراف آن فوایدی دارد که باید درست و اصولی انجام شود؛ از مهم‌ترین فواید هرس می‌توان نکات زیر اشاره کرد:

• حذف شاخه‌های مزاحم، خشک شده، آفت‌زده و مریض و شکسته جهت حفظ و تأمین سلامت گیاه
• ایجاد شرایط مناسب جهت ورود نور و هوا به درون شاخساره و خلوت‌کردن نقاط شلوغ و متراکم آن به‌منظور ایجاد امکان تولید محصول بیشتر و مرغوب‌تر
• به شاخه‌ها و برگ‌های گیاه شکل مناسبی می‌دهد. این کار در درختان میوه برای ایجاد ساختاری مناسب و در گیاهان زینتی برای زیباتر شدن باغ و باغچه اهمیت دارد.
• ایجاد تعادل بین شاخساره و ریشه، به‌ویژه هنگام نشاء کاری و جابه‌جاکردن گیاه، جهت تضمین موفقیت و ایجاد امکان رشد اولیه سریع‌تر برای گیاه.
• جوان ساختن درختان مسن ازطریق حذف شاخه‌های پیر و وادارکردن درخت به تولید شاخه‌های جدید، جهت بالابردن قدرت باردهی آن
• می‌تواند زمان گل‌دهی و باردهی بعضی گیاهان (جلو انداختن یا عقب انداختن باردهی) را تغییر دهد و به برقراری تعادل میان رشد شاخه و برگ با تولید محصول کمک کند. اگر متناسب با نوع گیاه انجام شود، ممکن است کیفیت محصول را نیز بهبود دهد.
• می‌تواند اندازه درخت را در حدی مناسب نگه دارد تا کارهایی مانند سم‌پاشی و برداشت محصول آسان‌تر شود. گاهی نیز برای حفظ شکل دلخواه گیاه در باغ و فضای سبز انجام می‌شود.

چه زمانی هرس می تواند آسیب زننده باشد؟

شاخه زنی زمانی به درخت آسیب می‌زند که شاخه‌ها بدون توجه به هدف، زمان و محل درست برش حذف شوند. موارد زیر اشتباهات رایجی هستند که باعث آسیب به درخت می‌شوند: 

• سرزنی شدید درخت: قطع گسترده شاخه‌های بالایی برای کوتاه کردن درخت، شکل طبیعی تاج را از بین می‌برد. شاخه‌های تازه‌ای که پس از آن رشد می‌کنند نیز ممکن است اتصال ضعیفی داشته باشند. 
• برش بیش از حد نزدیک به تنه: در محل اتصال شاخه به تنه، بخش برجسته‌ای به نام «یقه شاخه» وجود دارد. برش روی این بخش، توان درخت را برای پوشاندن زخم کاهش می‌دهد و احتمال پوسیدگی را بیشتر می‌کند. 
• شاخه زنی در زمان نامناسب: زمان هرس برای همه درختان یکسان نیست. برای مثال، بریدن شاخه‌های حامل جوانه گل یا میوه پیش از شکوفایی می‌تواند گل‌دهی یا محصول آن فصل را کاهش دهد. 
• حذف بیش از حد شاخه‌های سالم: برداشتن بخش بزرگی از تاج در یک نوبت، سطح برگ درخت را کاهش می‌دهد و ممکن است رشد شاخه‌های جدید و نامناسب را تحریک کند. فقط شاخه‌هایی را حذف کنید که برای بریدنشان دلیل مشخصی دارید.
• استفاده از ابزار کند یا آلوده: ابزار کند برش تمیز ایجاد نمی‌کند. هنگام کار روی شاخه‌های بیمار نیز باید خطر انتقال عامل بیماری با ابزار را در نظر گرفت و در صورت نیاز آن را ضدعفونی کرد. 

انواع روش های هرس چیست؟

وقت آن است که با روش‌های مختلف هرس آشنا شوید. وقتی بدانید هر روش چه کاربردی دارد، راحت‌تر می‌توانید تشخیص دهید کدام‌یک برای محصول، گیاه یا درخت شما مناسب است.

1.هرس فرم دهی

هرس فرم‌دهی برای هدایت رشد درختان جوان انجام می‌شود. با این روش می‌توان به‌تدریج ساختار و شکل درخت را متناسب با فضای اطراف آن شکل داد. هدف فقط زیبایی یا ایجاد سایه نیست؛ در درختان میوه نیز فرم مناسب تاج می‌تواند دسترسی به میوه‌ها را آسان‌تر کند.

2.هرس سرزنیِ شاخه های جوان

در این روش، سرشاخه‌های تازه و نرم کوتاه می‌شوند تا رشد آن‌ها محدود شود و گیاه به‌مرور شکل دلخواه را پیدا کند. درختچه‌های پررشد ممکن است در طول سال چند بار به این کار نیاز داشته باشند، در حالی که برای گیاهان دیگر یک بار کافی است.

3.هرس باردهی

هرس باردهی با هدف مدیریت رشد و بهبود عملکرد درخت میوه انجام می‌شود. در این روش از انواع هرس درختان میوه، شاخه‌ها و بخش‌هایی که میوه روی آن‌ها تشکیل می‌شود بررسی می‌شوند تا میان رشد برگ و شاخه، گل‌دهی و باردهی تعادل برقرار شود.

4.هرس بهداشتی

این نوع هرس را می‌توان برای درختان، درختچه‌ها و گیاهان دیگر انجام داد. هدف آن حذف بخش‌های خشک، مرده یا به‌شدت آسیب‌دیده است؛ مانند ساقه‌های ناسالم و برگ‌های خشک.

5.هرس جوان سازی

هرس جوان‌سازی با هدف تحریک رشد تازه و اصلاح گیاهان پیر یا کم‌رشد انجام می‌شود. بسته به نوع و وضعیت گیاه، ممکن است بخشی از شاخه‌ها یا ساقه‌های قدیمی حذف شوند تا فضای رشد برای شاخه‌های جدید فراهم شود.

6.هرس گل دهی

این روش بیشتر برای گیاهان زینتی به کار می‌رود. هدف آن حفظ شکل مناسب گیاه و بهبود نمایش گل‌ها است؛ برای این کار، شاخه‌های مزاحم یا بخش‌هایی که مانع رشد مطلوب گیاه می‌شوند، حذف می‌شوند. مقدار هرس به نوع گیاه و تراکم شاخه‌های آن بستگی دارد.

7.هرس پس از گل دهی

همان‌طور که از نامش پیداست، این شاخه زنی پس از پایان گل‌دهی انجام می‌شود و برای بعضی درختان و درختچه‌های گل‌دار کاربرد دارد. زمان دقیق و میزان برش باید با توجه به نوع گیاه تعیین شود.

8.هرس پوست

زخم کردن پوست هرسی است تابستانه که معمولا در بهار به منظور تبدیل شاخه نابارور به بارور، تقویت شاخه های بارور ضعیف که گل می‌دهند ولی قدرت نگه داری میوه های حاصله و گاهی حتی گل های خود را ندارند و بالاخره مبارزه با غرور درختان و وادار کردن آنها به باروری انجام می‌شود، در همه موارد،زخمی کردن پوست باعث قطع رابطه قسمت های بالای زخم با بقیه گیاه می‌شود و این قسمت مواد قندی خود را از دست نمی دهند و تقویت می شوند.

ابزار مناسب هرس چیست؟

برای هرس، بسته به قطر شاخه، ارتفاع درخت و حجم کار، از ابزارهایی مانند قیچی بریدن شاخه، اره دستی، اره شاخه‌بر تلسکوپی و اره موتوری استفاده می‌شود. در باغ‌های بزرگ، انتخاب ابزار مناسب همچون ابزار دسته تلسکوپی می‌تواند دسترسی به شاخه‌ها و انجام کار را آسان‌تر کند؛ البته کار با اره موتوری به مهارت و رعایت نکات ایمنی نیاز دارد. برای اطلاع از قیمت انواع اره موتوری، قیچی شارژی، اره شاخه بر و قیچی شارژی تلسکوپی و دریافت راهنمایی درباره خرید ابزار و ماشین‌آلات مناسب باغبانی، می‌توانید با کارشناسان مجرب شرکت سبزکوش تماس بگیرید. شرکت سبزکوش نگین با بیش از ۳۰ سال تجربه در تولید و عرضه ماشین‌آلات و ابزارهای کشاورزی و باغبانی و با شناخت کامل از نیازهای باغبانان و کشاورزان به شما در انتخاب ابزار مناسب کار و شرایط باغتان کمک می‌کند.

اره زنجیری بنزینی(موتوری)

❯

اره موتوری SKN NT 5800 مشاهده محصول

اره موتوری SKN NT180 مشاهده محصول

اره موتوری SKN NT2500 مشاهده محصول

اره موتوری SKN NT7200 مشاهده محصول

اره موتوری GOLF GARDEN 6020 بنزینی (توان 3.6PH و حجم 60CC) مشاهده محصول

اره موتوری گاف گاردن GOLF GARDEN MS250 3 اسب بخار + موتور 2 زمان مشاهده محصول

❮

جمع بندی کنیم؟

هرس زمانی به سلامت و رشد درخت کمک می‌کند که با هدف مشخص انجام شود. پیش از بریدن شاخه‌ها، وضعیت درخت، زمان مناسب، محل برش و ابزار موردنیاز را بررسی کنید؛ سپس فقط شاخه‌هایی را حذف کنید که خشک، آسیب‌دیده یا مزاحم‌اند، یا اصلاح آن‌ها برای شکل‌گیری تاج و مدیریت باردهی لازم است. اجرای فرآیند بیش از حد و برش نادرست می‌تواند نتیجه‌ای برعکس داشته باشد. اگر شاخه‌ها بلند یا سنگین‌اند و انجام کار ایمن نیست، از فرد متخصص کمک بگیرید. 

پاسخ به سوالات متداول هرس چیست؟